چشم انداز جنبش مليتهاى ایران در سایه تحولات منطقه ای و بین المللی

 چشم انداز جنبش مليتهاى ایران در سایه تحولات منطقه ای و بین المللی

دكتر كريم عبديان بنى سعيد

پیشگفتار

تاریخ پیدایش دولت معاصر در ایران به اوایل قرن شانزدهم میلادی، و مشخصا ۱۵۰۱ میلادی [۸۸۰ خورشیدی]، بر می گردد و همزمان با تاسیس دولت صفوی توسط شاه اسماعیل دولت در ایران ایجاد شد. در حقیقت دولت ایران در آن زمان بنیاد قومی نداشت بلکه ممالک مختلف و ملیت های غیرمتجانس و دارای استقلال چند خلق ناهمگون و مستقل را در بر می گرفتند . این خلق ها هیچ پیوندی با یکدیگر نداشتند. [1]ایران قبل از اسلام جایگاه ادیان مختلفی همچون مانوی و مزدکی و مهرپرستی و زرتشت بوده است. پیروان این ادیان پس از فتح اسلامی و شکست ساسانیان در برابر عرب های مسلمان در نبرد قادسیه محل سکونت خود را ترک نکردند.[2]خلق ها و ملیت های ساکن ایران فاقد اشتراکات قومی و زبانی و مذهبی و فرهنگی و در کل گروه های ناهمگون بودند. آنها از لحاظ تاریخی و سیاسی در هیچ مرحله ای حتی پیش از روی کار آمدن صفویان انسجام نداشتند. [3] [4]

تکوین ملیت ها در ایران در دوره معاصردر دو دوره از تاریخ معاصر پنج قرنه در ایران یعنی عصر صفوی [۱۵۰۱-۱۷۳۶ میلادی] [۸۸۰-۱۱۰۱ خورشیدی] و پهلوی [۱۹۲۵-۱۹۷۹ میلادی] [۱۳۰۴-۱۳۵۷ خورشیدی] اقداماتی برای ذوب کردن ملیت های ساکن ایران در ملیت فارس انجام گرفته است.

دوره صفویهملیت ها در دوره صفویه از هرم قدرت سیاسی کنار زده شدند. همه ملیت ها حتی مشعشعیان، خاندان عرب حاکم در حویزه در اقلیم احواز که شیعه بودند مورد ظلم و ستم قرار گرفتند. نام «عربستان» در این دوره بر اقلیم احواز اطلاق گردید. صفویان دست به کشتار عرب ها در این منطقه زدند. صفویان مناطق گسترده ای از ما بین النهرین تا خلیج عربی در جنوب و هند در شرق را در تصرف خود درآوردند.

دوره پهلویرضا پهلوی با کودتای نظامی تمامی دستاوردهای انقلاب مشروطه را در هم کوبید. سیستم حکومتی ممالک محروسه که چندین قرن در کشور برقرار بود توسط رضا شاه برچیده شد. از اینجا بود که مساله خلق ها در ایران آغاز گردید.رضا شاه کوشید با سرکوب خلق ها سیاست یکسان سازی را در ایران با اقتدار و به هر قیمتی که شده و با شتاب هرچه بیشتر در پیش بگیرد. ارتش و بوروکراسی و دربار سه پایه حاکمیت رضا شاه را تشکیل می دادند. رضا خان با استناد به این سه پایه برنامه های اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی بلندپروازانه ای اجرا نمود.رضا خان از طریق این سه پایه اصلاحات اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی بلندپروازانه خود را آغاز کرد. این برنامه ها با رویای تئوری پردازان پان ایرانیست در آن زمان همسویی داشت. [5]در برهه زمانی ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۶ میلادی [۱۳۲۰-۱۳۲۵ خورشیدی] سه رویداد مهم در ایران رخ داد؛ تشکیل حکومت ملی آذربایجان موسوم به «حکومت خود مختار آذربایجان» و حکومت ملی کردستان موسوم به «جمهوری مهاباد» و مطالبات عرب های